تبلیغات
وبلاگ رسمی علوم آزمایشگاهی 90 ( واحد مرند ) - ریكتزیا و كوكسیلاها
 سلسله درس‌های باكتری‌شناسی

ریكتزیا و كوكسیلاها

دكتر رضا میرنژاد ـ باكتریولوژیست‏‏، استادیار دانشگاه

اعضای جنس ریكتزیا و كوكسیلا، باكتری‌‌های داخل سلولی اجباری هستند كه با كلامیدیا و ارلیشیا دارای تفاوت‌های زیر می‌باشند: ریكتزیاها (1) درون سیتوپلاسم سلول هدفش تكثیر می‌یابد نه درون واكوئل فاگوسیتیك میزبان؛ (2) چرخة زندگی پیچیده ندارند و (3) توسط ناقلین بندپا قابل انتقال است. كوكسیلاها بیشتر شبیه كلامیدیا و ارلیشیا هستند زیرا چرخة زندگی پیچیده‌ای دارند كه غالباً درون واكوئل‌های میزبان كامل می‌شود.
براساس معیارهای كلینیكی، ایمونولوژیكی و ژنتیكی ریكتزیا‌ها را می‌توان به 4 گروه تقسیم كرد: ریكتزیا‌ی تیفوسی، ریكتزیا‌ی تب دانه‌دار، ریكتزیا‌ی تیفوس اسكرابی و كوكسیلا. در جدول زیر اطلاعات مهم‌ترین اعضای این گروه‌ها ارائه شده است.

بقیه در ادامه ی مطلب...

جدول1: طبقه‌بندی و خصوصیات اصلی‌ترین ریكتزیاهای بیماری‌زا

گروه‌های ریكتزیا‌یی

بیماری

محل توزیع

ناقل

مخزن

تیفوس ریكتزیا‌یی:

ریكتزیا پرووازكی

تیفوس اپیدمیك

سراسر دنیا

شپش بدن

انسان و سنجاب‌های پرنده

ریكتزیا تیفی

تیفوس اندمیك (تیفوس موشی)

سراسر دنیا

کک

جوندگان

تب دانه‌دار ریكتزیا‌یی:

ریكتزیا آگاری

آبله ریكتزیا‌یی

سراسر دنیا

مایت

موش

ریكتزیا استرالیس

تیفوس كنه‌ای استرالیایی (تیفوس كنه‌ای كوئلیزلند)

استرالیا

كنه

جوندگان و جانوران كیسه‌دار

ریكتزیا یا كونوری

تب تکمه‌ای

مدیترانه، هند، ایالات متحده آمریکا

كنه

جوندگان و سگ

ریكتزیا ریكتزیه

تب دانه‌دار كوه‌های راكی

ایالات متحده آمریکا

كنه

جوندگان

ریكتزیا سیبریكا

تیفوس كنه‌ای آمریكای شمالی (تیفوس كنه‌ای سیبری)

سیبری، مغولستان و چین

كنه

جوندگان

تیفوس اسكرابی(بوته زار) ریكتزیایی:

ریكتزیا تسوسوگاموشی

تیفوس اسكراپی

آسیا و استرالیا

مایت

بیشتر حیوانات

كوكسیلا:

كوكسیلا بورنتی

تب Q

سراسر دنیا

كوكسیلاهای آئروسل شده، گوشت، شیر و كنه

بیشتر حیوانات

 گونه‌های ریكتزیا از خیلی جهات باكتری‌‌های گرم منفی هستند، ولی فقط درون سلول‌های یوكاریوتیك تكثیر می‌یابند. این باكتریها، باسیلی با عرض 3/0 تا 6/0 میكرومتر در 8/0 تا 2  میكرومتر طول می‌باشند و دارای چرخه استاندارد سایر باكتریها بوده و به واسطه تقسیم دوتایی تكثیر می‌یابند. مانند سایر باكتری‌‌های گرم منفی آنها دارای دیوارة سلولی پپتیدوگلیكانی و غشائ خارجی كه دارای لیپوپلی‌ساكارید می‌باشد، هستند.

احتمالاً مهم‌ترین خصوصیات ریكتزیا‌ها فعالیت همولیتیك آن‌هاست، كه به دلیل فسفولیپاز A است كه سریعاً سلول میزبان را تخریب می‌كند. این فعالیت سبب ایجاد اسید آراشیدونیك و لیزوفسفاتیدها را می‌نماید كه می‌توانند توسط سلول میزبان به محصولات فعال فارماكولوژیكی نظیر پروستاگلاندین‌ها و لكوترین‌ها تبدیل شوند. به نظر می‌رسد فسفولیپاز A نقش مهمی در چرخة عفونت ریكتزیا‌ها و در پاتوژنز بیماری‌های ریكتزیا‌یی بازی می‌كند.

ریكتزیا‌ها به روش تقسیم دوتایی تكثیر یافته و سیتوپلاسم سلول میزبان را پر می‌كنند. هم تیفوس اسكرابی و هم ریكتزیا‌ی تب دانه‌دار دنباله‌های اكتینی را تشكیل می‌دهند كه عامل هل دادن آن‌ها از میان سیتوپلاسم سلول میزبان می‌شوند و مشابه لیستریا و شیگلا به كمك این رشته‌ها از بین سلول‌ها مستقیماً عبور می‌كنند.  

بیماری‌های ناشی از ریكتزیا به صورت واسکولیت، تب و راش بروز می‌كند. عفونی كردن اندوتلیوم با ایجاد ندول‌های عروقی كه با سلول‌ها‌ی التهابی نظیر PMN و ماكروفاژ، پر شده همراه است. با انتشار عفونت درون اندوتلیوم، نفوذپذیری رگ‌های خونی افزایش می‌یابد که نشت مایعات به بافت سبب ایجاد ادم در ناحیه و كاهش حجم خون می‌شود. عفونت عروق كوچك پوست سبب تركیدن راش‌ها می‌گردد كه این راش‌ها را شبیه سرخك یا مننگوكوكسمیا می‌كند.

روش‌های تشخیص بیماری‌های حاصل از ریكتزیا

بیماری‌های حاصل از ریكتزیا‌های تیفوسی و تیفوس اسكرابی و تب دانه‌دار،از دسته بیماری‌های اگزنتماتوسحاد منتقله توسط بندپایان هستند.

 از بیماران باید احتمال مواجهه با ناقلین ذكر شده در جدول 1 و ظهور راش بر روی بدنشان پرسش شود. راش‌های مربوط به ریكتزیا‌ی تیفوسی از تنه شروع شده و به انتهاها ادامه می‌یابد، اما راش‌های مربوط به ریكتزیا‌ی تب دانه‌دار از انتهاها شروع شده و به تنه می‌رسد. سابقة گزش یك كنه ممكن است عفونت تب دانه‌دار یك بیمار را تأیید كند. حتی اگر كنه زنده باشد می‌توان آن را به یك آزمایشگاه رفرانس فرستاد و آزمایش كرد كه آیا به ریكتزیای پاتوژن آلوده است یا نه. تراشه‌های پوست، خون و سرم را  نیز برای آزمایش، به آزمایشگاه اختصاصی و مناسب می‌فرستند.

در نمونه سرم دو نوع آنتی‌بادی جستجو می‌شـــــود. تست آگلـــــوتیناسیــــــون كه ویل فلیكس (Weil-Felix test) نام دارد و آنتی‌بادی‌های ضد ریكتزیا‌یی را تشخیص می‌دهد، سویه‌های پروتئوسی را كه دارای آنتی ژن o خاصی می‌باشند، آگلوتینه می‌كنند. این آنتی‌بادی اغلب در طی دورة نقاهت ایجاد می‌شود. پس هم سرم دورة حاد بیماری و هم سرم در دورة نقاهت باید بررسی شوند.

یك تست آنتی‌بادی غیر مستقیم نیز برای نشان دادن آنتی‌بادی‌های اختصاصی گروه ضد آنتی‌ژن‌های ریكتزیا در دسترس است كه معمولاً در طی دورة حاد بیماری ظاهر می‌شوند. در تست آنتی‌بادی فلورسنت غیر مستقیم، آنتی‌بادی‌های اختصاصی گروه تیفوس در طی فاز حاد قابل دسترسی است و هم در تیفوس اپیدمیك هم اندمیك در طی هفتة دوم به اندازة كافی بالا می‌باشد.

نكتة مهم: اگر براساس تاریخچه و علایم بالینی به بیماری‌ تب دانه‌دار كوه‌های راكی (RMSF) مشكوك شدیم، قبل از جواب آزمایشگاه باید درمان را شروع كرد. تأیید معمولاً منوط به نتایج آزمایشات آنتی‌بادی است. سرم بیماران دوره نقاهت RMSF شدیداً با آنتی‌بادی OX-19 و OX-2 ویل‌فلیكس واكنش نشان می‌دهد (جدول2). آنتی‌بادی اختصاصی گروه تب‌های دانه‌دار در تست آنتی‌بادی فلورسانت غیر مستقیم نشان داده می‌شود. می‌توان از ایمونوفلورسانس برای نمایش ریكتزیا در پوست استفاده شود، كه البته در همه مبتلایان مثبت نیست. هم چنین می‌توان از روش‌های ایمنوهسیتوشیمیائی برای ارزیابی ریكتری‌ها در بافت‌ها مانند قلب استفاده كرد (شكل 1).

نكتة مهم: اگر براساس علایم بالینی مشكوك به تیفوس بوته‌زار شدیم، درمان بدون نتایج آزمایشگاهی شروع می‌شود. به‌دلیل اینكه سویه‌های سوسوگاموشی از نظر آنتی‌ژنیكی بسیار متغیرند و هنوز آزمایش آنتی‌بادی مناسبی برای آن شناسایی نشده و بنابراین تست سرولوژی معتبر نیست. البته جدیداً تست ELISA با استفاده از سه فرم آنتی‌ژنی اصلی ریكتزیا سوسوگاموشی اخیراً در دسترس است. سرم دورة نقاهت معمولاً حاوی آنتی‌بادی ضد OX-K تست ویل فلیكس می‌باشد (جدول 2).


برچسب ها: ریكتزیا و كوكسیلاها، مقاله ی علمی باکتری شناسی،

تاریخ : شنبه 7 اردیبهشت 1392 | 01:11 ب.ظ | نویسنده : روشن جهانگشای | نظرات